GRAFIKE I OBJEKTI VIKTORA VAZARELIJA

Umetnost za sve

S obzirom na retka gostovanja umetničkih zbirki iz inostranstva u Srbiji, značaj prikazivanja radova Viktora Vazarelija još više je naglašen time što se taj umetnik smatra jednim od najvažnijih stvaralaca druge polovine XX veka

Izložba grafika i objekata mađarskog umetnika Viktora Vazarelija, jednog od najuticajnijih autora umetnosti druge polovine 20. veka, otvorena je u Beogradu 4. marta, u holu zgrade Narodne banke Srbije. Događaj je organizovala ambasada Mađarske u Beogradu, a u zdanju na Slaviji izloženo je 140 originalnih grafika i 20 objekata iz privatne kolekcije Tibora Čepeija iz Budimpešte. Publika u prestonici će tako imati prilike da se detaljnije upozna sa radovima ovog umetnika, pošto je ambasada Mađarske krajem oktobra prošle godine u okviru festivala “Dispаtch“ priredila dvodnevnu izložbu na kojoj je bio predstavljen samo mali broj radova iz ove kolekcije.
Vazareli je smatrao da je u svet koji se kreće ka globalnoj civilizaciji i kojim će upravljati nauka i tehnika, neophodno integrisati vizuelni senzibilitet. Jedna od njegovih deviza bila je da „umetnost sutrašnjice mora biti kolektivno bogatstvo, ili to neće biti umetnost“ S obzirom na retka gostovanja umetničkih zbirki iz inostranstva u Srbiji, značaj prikazivanja radova Viktora Vazarelija još više je naglašen time što se taj umetnik smatra jednim od najvažnijih stvaralaca druge polovine XX veka. Poznat je kao teoretičar, najinventivniji praktičar i predvodnik tzv. op-arta (optičke umetnosti), pravca koji je šezdesetih godina XX veka prihvaćen od mnogih slikara, grafičara, dizajnera, modnih kreatora, arhitekata i drugih stvaralaca. Vazarelijev rad je tokom šezdesetih i sedamdesetih gotovo presudno uticao i ostavio dubok trag na popularnu kulturu, što u neku ruku predstavlja i ostvarenje njegovih težnji, pošto je jedan od njegovih osnovnih stavova bio da umetnost i ličnost umetnika treba spustiti u realnost svakodnevnog života i približiti običnim ljudima. Nastojao je da njegova umetnička dela postanu dostupna svima uz moto „Umetnost za sve”.
Vazareli je smatrao da umetnost u savremenom, tehnološki razvijenom, društvu mora imati socijalni kontekst, i da treba da bude organski i neraskidivo povezana sa društvom i društvenim sistemom. Smatrao je da je umetnost namenjena svima, da bi ona trebalo da dosegne svakog čoveka i bude otvorena za različite vidove prezentacije - od printova i grafika, skulptura i objekata, do murala i građevina. Samim tim je bio okrenut publici i poklanjao je veliki značaj posmatraču svojih dela. Govorio je da je „važnije doživeti prisustvo umetničkog dela, nego razumeti ga”. Po njemu, umetničko delo i publika treba da uspostave nove uzajamne odnose, a pojedinac treba da se od usamljenog i pasivnog posmatrača pretvorii u aktivnog činioca, sa osećanjem pripadnosti masi konzumenata umetnosti, sa kojima će deliti ista osećanja, senzacije, energiju i atmosferu. Očekivao je da će publika usvojiti novu, drugačiju ulogu, zahvaljujući komunikativnosti dela, vizuelno-tehnološkim senzacijama, dostupnosti reprodukcija i printova, i spektaklima i zabavnim sadržajima koji prate promocije i umetnička dešavanja. Govoreći još polovinom pedesetih godina prošlog veka o tome da budućnost umetnosti nije u unikatnom delu, već u njegovom ponovnom stvaranju, umnožavanju i distribuciji, predvideo je buduća kretanja u umetnosti koja će, oslonjena na nove tehnologije, razviti bezbroj novih mogućnosti komunikacije.
Vazareli je smatrao da je u svet koji se kreće ka globalnoj civilizaciji i kojim će upravljati nauka i tehnika, neophodno integrisati vizuelni senzibilitet. Jedna od njegovih deviza bila je da „umetnost sutrašnjice mora biti kolektivno bogatstvo, ili to neće biti umetnost“.  
Uticaj koji je Vazareli imao na savremenu umetnost donela mu je tokom sedamdesetih status superstara umetničkog sveta, čija je svetska slava bila jednaka slavi rok zvezda, dok se „op-art“ raširio svuda, obuhvatajući i gotovo sve segmente svakodnevnog života, od nakita do arhitekture. Do tada relativno nepoznati umetnik stekao je ogroman uticaj, koji je on nastojao da iskoristi da učini otvorenijim i koherentnijim odnos umetnosti i društva u celini. Njegov rad je ujedno najavio globalnu realnost, uokvirenu programiranjem i internetom.
Inovacije i vizionarstvo sadržano u njegovom delu i teoriji čine njegova umetnička istraživanja i eksperimente i danas privlačnim i uticajnim. Njegova istraživanja i inovacije u domenu boje, optike i optičkih iluzija i dalje vrše snažan uticaj na mnoge savremene umetnike. Takođe, estetika optičke umetnosti i istraživanja kinetike pokretnih slika učinili su Vazarelija jednim od glavnih figura savremenog apstraktnog videa, pojedinih pravaca eksperimentalnog filma, kao i grafičkog i industrijskog dizajna.
Uticaj koji je Vazareli imao na savremenu umetnost donela mu je tokom sedamdesetih status superstara umetničkog sveta, čija je svetska slava bila jednaka slavi rok zvezda Viktor Vazareli je 1970. otvorio prvi muzej posvećen svom umetničkom radu u gradu Gordesu (Francuska), a drugi, odnosno Fondaciju Vazareli, otvorio je 1976. u gradu Eks-an-Provans (Francuska) To je ujedno i jedan od njegovih najvećih projekata za koji je sačinio kompletan arhitektonski projekat, kao i optičke skulpture, ostavljajući iza sebe monumentalnu demonstraciju svojih ideja i estetike. Iste godine osnovan je Vasarely Museum u njegovom rodnom mestu Pečuju (Mađarska), a 1987. godine otvoren je i drugi muzej posvećen njegovom stvaralaštvu u Mađarskoj, Vasarely museum u Budimpešti.

PUTOVANJE KROZ SRBIJU

Viktor Vazareli je rođen 1906. u mađarskom gradu Pečuju, a pošto je taj grad ove godine proglašen za jednu od evropskih prestonica kulture, ambasada Republike Mađarske je u saradnji sa Muzejom savremene umetnosti Vojvodine organizovala veliku putujuću izložbu ovog poznatog umetnika. Izložba je najpre bila postavljena u Novom Sadu, a nakon Beograda biće predstavljena u Banjaluci, Vršcu, Zrenjaninu, Nišu, Subotici i drugim gradovima Srbije. Izložba u Beogradu biće otvorena do 2. aprila svakog dana od 12 do 20 časova. Nakon toga, manji deo postavke biće izložen u holu Beogradskog dramskog pozorišta, gde će publika moći da vidi i kratki film o ovom umetniku. Izložbu u Beogradu u prisustvu brojnih uglednih zvanica i diplomatskog kora, svečano je otvorio ambasador Republike Mađarske, Imre Varga. Prisutnima se obratio i guverner Narodne banke Srbije Radovan Jelašić, koji je tom prilikom izrazio nadu da će hol Narodne banke Srbije biti primećen kao potencijalno dobar izložbeni prostor za ostale slične umetničke manifestacije.